2026 жылдың қыркүйегінде Women Help Women құқық қорғаушылары Варшавадағы Польша Сейміне тура қарсы бетке металл поштомат орнатты. Ішкі ұяшықтарында — мифепристон мен мизопростол, оларды алуға алты таңбалы PIN-код қажет.
Осы поштоматтың пайда болуы Еуропадағы түсікке қарсы ең қатаң заңдардың біріне ашық үндеу болды. Нақты түрме жазасынан қауіптенгендіктен, поляк дәрігерлері көмектен барған сайын бас тартады, тіпті, ананың өмірі қауіпте тұрған кезде де. Бұл жүйенің айқын көрінісіне 30 жастағы Изабеланың қазасы айналды, ол септикалық шоктан көз жұмды, медицина қызметкерлері ұрықтың жүрегі тоқтауын күтіп отырғанда, сондай-ақ 37 жастағы Агнешка, оның өмірін тоқтап қалған жүктілік кезінде процедураның созылуы тас-талқан етті.
Польша парламентіне қарсы беттегі таблеткалары бар поштомат алыс бір еуропалық контекст секілді көрінуі мүмкін. Бірақ жергілікті Threads-ті ашсаңыз болды, қашықтық иллюзиясы сейіледі.
Қазақстанның цифрлық жерастысы
«Астана. Medabon/Mifepristonne кім сатады, жекеге жазыңыздар». «Акушерлік түсік туралы деректер Қазақстанда сақтала ма? Біреу біліп қоюы мүмкін бе?». Әлемдік медиа Еуропадағы тыйымдарды талқылап жатқанда, қазақстандық әлеуметтік желілерде өз драмаcы өрбіп жатыр.
Қағаз жүзінде Қазақстан — прогрессивті ел. Түсік 12 аптаға дейін заңды, ал мемлекет ешқандай заңнамалық шектеулер енгізбейді. Бірақ іс жүзінде өзге тосқауылдар жұмыс істейді. Ең бастысы — жария болып қалу мен айыпталудан қорқу, сол «ұят» деген ұғым. Әйелдер бұл шешімді туыстары не таныстары біліп қоя ма деп, ал цифрлық базалар «ыңғайсыз» тарихты біржола тіркеп қоя ма деп қорқады.
Бұдан бөлек, жүйелі жыныстық ағарту болмағанда ата-ананың келісімін алу қажеттілігі кәмелетке толмағандарды Желіде қауіпті жолдар іздеуге итермелейді. Ақырында қоғамнан қорқу әйелдерді Еуропадағы құқықтық тыйымдар секілді дәл сондай цифрлық жерастыға итермелейді.
Дәрігерлік құпия: миф пе, шындық па?
Паника тудыратын негізгі триггерлердің бірі — Damumed мемлекеттік базасынан қорқу. Әйелдер алаңдайды, жазба көпшілікке қолжетімді болып кетеді деп. Алайда акушер-гинеколог Вера Язардың айтуынша, медициналық карта – ашық алаң емес, дерекке қолжетім қатаң реттелген.
«Кеңестер мен медициналық процедуралар туралы ақпарат медициналық ақпараттық жүйелерге енгізілуі мүмкін. Бұл мәліметтер дәрігерлік құпияға жатады және Қазақстан заңнамасымен қорғалады. Оларға қолжетім медицина қызметкерлерінің кәсіби өкілеттіктерімен шектелуге тиіс. Егер дәрігер сіздің медициналық ұйымыңызға тиесілі болмаса, ол қызығушылық үшін картаңызды қарай алмайды. Туыстар мен жұмыс берушілердің мұндай ақпаратты алуға мүлде құқығы жоқ», — деп түсіндіреді Вера Язар.
Тәуекел анатомиясы және интернет-сатып алулардың бағасы
Дәрілерді интернеттегі хабарландырулар арқылы сатып алу және анонимді сатушылардан кеңес алу — өмірге тікелей қатер. Әйелдер жалған препараттарға тап болады, дұрыс емес мөлшерлеме қабылдайды әрі толық емес түсік қаупіне ұшырайды.
«Негізгі қауіптер — препараттардың шығу тегі белгісіздігі, сақтау шарттарының бұзылған болуы мүмкіндігі,дозаның сәйкес келмеуі және сапаға кепілдің жоқтығы. Бұдан бөлек, алдын ала жағдайды бағаламай, жатырдан тыс жүктілікті немесе өзге патологияларды жіберіп алу мүмкін, олар мүлде басқа медициналық тактиканы талап етеді.
Медициналық сүйемелдеу жүктіліктің мерзімін дәл анықтауға, қарсы көрсетілімдерді айқындауға және ықтимал асқынуларды дер кезінде байқауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ дәрігер дұрыс қабылдау сызбасын таңдайды: профильді білімі жоқ адамдар мұндай препараттарды қалай дұрыс қолдануды жиі білмейді әрі нені норма, нені сақ болу қажет белгі деп түсіндіре алмайды. Сондай-ақ маңыздысы — барлық кезеңде тұрақты дәрігерлік бақылау.
Қазақстанда амбулаториялық аборт 63 күнге (9 аптаға) дейін көзделген — мерзім ұлғайған сайын қан кету қаупі артады», — деп ескертеді Вера Язар.
Сонымен бірге маман бұл процедура бедеулікке әкеледі деген мифті жоққа шығарады. Дәрігер бақылауымен уақтылы және сауатты жасалған медикаментоздық аборт репродуктивті болашақты күйретпейді және гормондық бұзылыстарға соқтырмайды. Ал овуляция 8–10 күннің ішінде-ақ қалпына келуі мүмкін.
Бізге қауіпсіздік керек
Себептер, Польша мен Қазақстандағы әйелдерді жерастыға итермелейтін, әртүрлі — бір жерде бұл мемлекет заңдары, бір жерде әлеумет-мәдени қысым мен әшкереленуден қорқу. Бірақ нәтиже бір — ол өмір мен денсаулыққа төнетін қатерлер.
Қауіпсіздік — бұл әйел өзінің денесінен, дәрігерлерден және мемлекеттен қорықпайтын орта. Қазақстандағы, Польшадағы және бүкіл әлемдегі әйелдерге сөзсіз құпиялылық пен медициналық құпияның сақталуына кепілдік, ұят пен айыптаусыз қолжетімді білікті көмек, сондай-ақ қоғамдық қысымнан қорықпай өз денсаулығы туралы шешім қабылдау құқығы қажет.
Фото: Shutterstock
